Images à charge – belastende beelden

Bertillonnage van Alphonse Bertillon, 1893, Préfecture de Police, Parijs
Bertillonage van Alphonse Bertillon, 1893, Préfecture de Police, Parijs

Met fotografie en film zijn de afgelopen eeuw talloze misdaden opgespoord. Het Nederlands Fotomuseum toont de bewijslast en achtergronden bij elf van die zaken.

(Eerder verschenen in Trouw, 26 mei 2016)

In de Amerikaanse politieserie Crime Scene Investigation, CSI voor de kenners, gaat het vaak om stof. Schuldig stof. De technische onderzoekers van de plaats delict kruipen met behulp van de nieuwste camera’s en molecuulanalyses tot in de vezels van een door een schijnbaar smetteloze moordenaar onbewust achtergelaten pluisje. Met die details, onzichtbaar voor het menselijk oog, wordt de dader aangewezen en schuldig bevonden. Continue reading Images à charge – belastende beelden

Nadar en zijn Géant

Nadar le Grand. Uit het Journal Amusant van 28 december 1861
Nadar le Grand. Uit het Journal Amusant van 28 december 1861

Fotograaf, journalist en uitvinder Nadar zou in 1865 met zijn reusachtige luchtballon vanaf Amsterdam opstijgen. Het liep uit op een teleurstelling.

(eerder verschenen in Trouw, 10 mei 2016)

Zo’n vijftigduizend mensen hadden zich op maandagmorgen 11 september 1865 verzameld bij het Amsterdamse Paleis voor Volksvlijt. Ze verwachtten een spektakel: de beroemde fotograaf-uitvinder Nadar, pseudoniem van Gaspard-Félix Tournachon, zou er die middag opstijgen met zijn reusachtige luchtballon ‘Le Géant’, de reus. De Nieuwe Rotterdamsche Krant had een jaar eerder bericht over hoe het gevaarte in Brussel te zien was geweest. Dat er een garnizoen van ‘vijfhonderd soldaten’ nodig was geweest om de ballon van 10 tot 4 uur ‘s middags vast te houden terwijl hij langzaam met gas werd gevuld. Die ballon vertrok pas om half zeven ‘s avonds, met aan boord een aantal betalende gasten en zo’n vijftig exemplaren van een gedichtenbundel van Victor Hugo met anti-keizerlijke lading ‘om over Frankrijk uit te strooien’. Continue reading Nadar en zijn Géant

Une femme – foto’s van Jeroen Robert Kramer

Verschenen in Trouw, 28 april 2016
Verschenen in Trouw, 28 april 2016

Monsieur Khiar wil niet op de foto. En bestaat misschien niet. Fotograaf Jeroen Robert Kramer maakte een poëtische vertelling in woord en beeld waarbij de werkelijkheid even niet zo belangrijk is.

‘Telkens als we langs een reclame komen waarop een vrouw staat, zoals die reclames voor haarproducten, vraagt mijnheer Khiar doodserieus: ‘Wie is die vrouw?’ Dat is zijn gevoel voor humor.’ Dit is de eerste zin van een tentoonstelling die nu te zien is in fotomuseum Huis Marseille. De tentoonstelling heet ‘Une femme’, en is gemaakt door Jeroen Robert Kramer (1967), een Nederlandse fotograaf die sinds 2000 in het Midden Oosten fotografeert voor internationale kranten en tijdschriften. Oorlogsreportages maakte hij veel, maar hij zocht naar nieuwe, meer poëtische beelden. Hij woont nu in Beiroet. En zoals u misschien al heeft begrepen is dit geen gewone expositie – tentoonstellingen beginnen doorgaans niet met zinnen. Continue reading Une femme – foto’s van Jeroen Robert Kramer

Ulay en zijn polaroids

Verschenen in Trouw, 29 januari 2016
Verschenen in Trouw, 29 januari 2016

Ulay, kunstenaar en ex-geliefde van Marina Abramovic, was vanaf 1972 vertegenwoordiger voor het fotobedrijf Polaroid. Nu zijn zijn foto’s in Rotterdam te zien.

De kunstenaar had zich al verontschuldigd, bij de opening van de tentoonstelling: hij is zelf nogal aanwezig in de zalen van het museum. Ulay, geboren als Uwe Laysiepen in Solingen in 1943, doelde op het onderwerp van de polaroids die er te zien zijn. Van de eerste kleine experimenten van begin jaren ’70, via het drie meter hoge werk uit 1990 naar de serie ‘zwemfoto’s’ uit 2015 is inderdaad Ulay zelf steeds te zien. Continue reading Ulay en zijn polaroids

Lartigue en de kleuren van de verloren tijd

TRW-20160126 Lartigue in Foam 2
Verschenen in Trouw, 26 januari 2016

Jacques Henri Lartigue (1896-1986) is vooral bekend van zijn Parijse zwartwitte snapshots van rond 1900. In Amsterdam is nu een tentoonstelling met zijn kleurenfoto’s.

In 1901 kreeg Henri Lartigue van zijn ouders zijn eerste fotocamera. Hij was vijf. Zo kon hij de luxe villa’s, wandelingen in het Bois de Boulogne en experimenten met snelle sportauto’s om hem heen opnemen – iets dat hij al vanaf zijn vroegste herinnering wilde. Henri zou zijn foto’s zijn leven lang in albums bewaren, voorzien van commentaar. Daarnaast werd hij schrijver en schilder. Alles om, zoals hij zelf zei, de vervliegende schoonheid uit het leven te behouden. Continue reading Lartigue en de kleuren van de verloren tijd

Conflict, time, photography

Gepubliceerd in Trouw, 21 april 2015
Gepubliceerd in Trouw, 21 april 2015

Hoe verschillend ook qua tijd en achtergrond, oorlogen hebben overeenkomsten. Een tentoonstelling in Essen toont de effecten van die oorlogen, van 1854 tot nu, vastgelegd in foto’s.

In september 1945, zeven maanden nadat de geallieerden Dresden bombardeerden, keerde de Duitse fotograaf Richard Peter terug naar de stad die hij kende als het Florence aan de Elbe. Vrijwel de hele stad lag in puin. In 1949 verscheen zijn fotoboek ‘Dresden- eine Kamera klagt an’, met als bekendste foto de volledig verwoeste stad, gezien vanaf de Rathausturm, waar een standbeeld de ruïnes overzag. Het boek werd een bestseller, de foto een icoon voor de geallieerde bombardementen op burgerdoelen. Continue reading Conflict, time, photography

175 jaar fotografie

Verschenen in Trouw, 19 augustus 2014
Verschenen in Trouw, 19 augustus 2014

Het is vandaag precies 175 jaar geleden dat de fotografie werd uitgevonden. Als een middel dat ‘iedereen’ zou kunnen gebruiken, kocht de Franse staat de uitvinding van Louis Daguerre in ruil voor een levenslang pensioen. Een foto maken kan inmiddels iedereen. Maar bepalen wanneer een foto ‘kunst’ is, blijft lastig.
Continue reading 175 jaar fotografie

Ermakov verdient beter

Gepubliceerd in Trouw, 22 juli 2014
Gepubliceerd in Trouw, 22 juli 2014

De Georgische fotograaf en verzamelaar Dimitri Ermakov (1846-1916) liet een gigantisch archief na met foto’s van het dagelijks leven in en rondom zijn geboorteland. Het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam toont een selectie, zonder ook maar een half oog te hebben voor de inhoud van de foto’s. Continue reading Ermakov verdient beter

Margaret Bourke-White: de eerste vrouw

Verschenen in Trouw, 15 mei 2014
Verschenen in Trouw, 15 mei 2014

De Amerikaanse fotojournaliste Margaret Bourke White (1904-1971) was een pionier in haar vak. Een tentoonstelling in Den Haag geeft een prachtig overzicht van haar vroege werk.

De bewoners van Weimar hadden het ‘nicht gewusst’. Niet geweten dat er in het op nog geen vijf kilometer afstand gelegen concentratiekamp Buchenwald meer dan vijftigduizend mensen waren omgebracht, en niets gedaan. Op 16 april 1945 werden duizend inwoners van Weimar daarom gedwongen het kamp te bezoeken dat een paar dagen ervoor was ontdekt door de Amerikaanse troepen. Margaret Bourke-White, de Amerikaanse fotojournaliste die werkte voor tijdschriften als Life en Fortune, was erbij, zag de afschuw en schaamte op de gezichten van de weldoorvoede burgers bij de opgestapelde, uitgemergelde lichamen, en drukte af. Continue reading Margaret Bourke-White: de eerste vrouw