Dromen van Amerika

Entree van Seavest, White Plains. Foto JdW

Het Drents museum organiseert samen met de Kunsthalle in het Duitse Emden een groot overzicht van de realistische Amerikaanse kunst van na 1945. Een onbekend, maar niet onbemind terrein, zo bleek deze zomer in de staat en de stad New York.

De kantorenwijk van White Plains is zo saai als de naam. Een serie onbestemde witte gebouwen 45 kilometer ten noorden van Manhattan, hardcore suburbia. Binnen huist Seavest op een van de verdiepingen, een ‘investment management firm’ die investeert in ziekenhuizen, zo staat op de website – binnen is niets dat daarnaar verwijst. Continue reading Dromen van Amerika

Bestandsaufnahme Gurlitt in Bonn

Vier jaar geleden ontdekte de Duitse douane bij toeval de verloren gewaande kunstverzameling van Hildebrand Gurlitt. Nu is een deel van de kunst voor het eerst te zien in Bonn en in Bern

Gepubliceerd op 8 november 2017 in Trouw

 

 

 

 

 

Ingehouden opwinding, fotografen verdringen zich voor het beste shot van de entree. Kort voor de opening mag de pers alvast rondkijken bij de tentoonstelling in de Bundeskunsthalle in Bonn. ‘Bestandsaufnahme Gurlitt’ is de titel, op de muren herinneren krantenknipsels aan de opwinding in de media in 2013, toen bekend werd dat de teruggetrokken Cornelius Gurlitt een nazi-schat zou hebben van geroofde kunst. Waarde: misschien wel een miljoen euro. Al snel bleek die waarde overschat, financieel gezien, het waren lang niet allemaal meesterwerken en het ook niet enkel schilderijen, en niet alles bleek geroofd. Maar waardevol is de kunst wel. Continue reading Bestandsaufnahme Gurlitt in Bonn

Loving Vincent: 65000 slechte schilderijen in 1,5 uur

Still van de trailer

(Gepubliceerd in Trouw, 26 oktober 2017)

Het bericht in de krant van Auvers sur Oise was één zin lang: de Nederlandse kunstenaar Van Gogh had zich, 37 jaar oud, op 27 juli 1890 in de buik geschoten en was anderhalve dag later aan de verwondingen overleden. Inmiddels is elk kruimeltje in het levensverhaal van Van Gogh een maaltijd voor het hongerige publiek. Continue reading Loving Vincent: 65000 slechte schilderijen in 1,5 uur

Mata Hari in Leeuwarden: hoezo ‘meisje?’

De in Leeuwarden geboren Mata Hari stierf precies honderd jaar geleden voor het Franse vuurpeleton. Een tentoonstelling van veel brieven en foto’s toont de bewogen levensloop van de wereldberoemde Friezin. (gepubliceerd in Trouw, 17 oktober 2017)

Restauratiewerk aan het Mata Hari-standbeeld in Leeuwarden, 11 oktober 2017. Foto JdW

Mata Hari kreeg een kleine opknapbeurt, kort voor haar jubileum, vorige week. De hoofdversiering was losgekomen, die moest weer even worden vastgelast aan het standbeeld. Hier, in de Leeuwarder binnenstad, werd Margaretha Geertruida Zelle in 1876 geboren, 41 jaar later overleed ze op 15 oktober 1917 voor het vuurpeleton van het Franse leger, schuldig bevonden van spionage voor de Duitsers. De wereld kende haar inmiddels als Mata Hari, oosters danseres en gezelschapsdame. Continue reading Mata Hari in Leeuwarden: hoezo ‘meisje?’

Nederlanders in Parijs

Meer dan duizend Nederlandse kunstenaars woonden in de negentiende eeuw korte of langere tijd in Parijs. De invloed van die stad en de wisselwerking met andere kunstenaars wordt de komende maanden zichtbaar in een tentoonstelling in Amsterdam.

Monument voor François Arago door Jan Dibbets, bij het Observatoire de Paris. Foto JdW

Het grootste kunstwerk van Parijs zie je alleen als je weet dat het er is. En waar. Onder een tafeltje van Café de Flore aan de Boulevard Saint Germain, op steentjespaden van het Jardin du Luxembourg, zelfs in het Louvre kan je kleine bronzen plaquettes vinden met ‘Arago’ erop. In 1994 plaatste de Nederlander Jan Dibbets (1941) dit ‘denkbeeldig monument’ van 135 bronzen plaquettes over de hele noord-zuidas van Parijs ter nagedachtenis aan François Arago (1786-1853), de Franse natuurkundige, astronoom en politicus. Die berekende in 1804 door hoe de nulmeridiaan vanaf Parijs over de rest van de wereld liep – waarbij hij en passant ontdekte dat de meter zoals die in 1795 was vastgesteld op basis van die meridiaan, 0,2 milimeter te kort was. Bepalend voor het nulpunt was het observatorium aan de zuidkant van Parijs geweest, van waaruit Arago later persoonlijk de hemellichamen zou bestuderen. Continue reading Nederlanders in Parijs

Phil Bloom, vijftig jaar kunstenaar

Gepubliceerd in Trouw, 9 oktober 2017

Phil Bloom (1945) werd bekend van haar optredens in Hoepla, nu precies vijftig jaar geleden, maar ze is ook al meer dan vijftig jaar kunstenaar. En over dat jubileum wil ze wél graag praten.

Vooruit, nog één keer wil Phil Bloom het als aanleiding nemen. ‘Het’, dat zijn natuurlijk haar optredens in Hoepla! in 1967, nu vijftig jaar geleden waarmee ze sindsdien bekendstaat als de eerste blote vrouw op de Nederlandse tv. Een zegen én een vloek noemt ze het achteraf. Dat ze ook toen, op haar tweeëntwintigste, al kunst maakte, en nu dus ook al zeker vijftig jaar kunstenaar is, wordt vaak vergeten. Continue reading Phil Bloom, vijftig jaar kunstenaar

Diorama’s

Richard Basquié, Sans titre. Etant donnés. 1. La chute d’eau. 2. Le gaz d’éclairage. (…) 1991, foto JdW

In Parijs bezocht ik de tentoonstelling Dioramas in het Palais de Tokyo. Voor De Groene mocht ik erover schrijven (gepubliceerd op 7 december), dat is hier terug te lezen.

De tentoonstelling is nog tot 21 januari 2018 in de Schirn Kunsthalle in Frankfurt te zien.

Laudatio Tino Sehgal in het Stedelijk, Aica-oorkonde

Onderstaande laudatio sprak ik uit tijdens de uitreiking van de AICA Oorkonde 2017 aan het Stedelijk Museum Amsterdam voor de tentoonstelling ‘A Year at the Stedelijk: Tino Sehgal’ op 29 november j.l., Laura van Grinsven en Edo Dijksterhuis en ikzelf vormden de jury. Meer over AICA, de vereniging van kunstcritici, en de prijs, staat hier

Dit was een tentoonstelling

Dames en heren, beste collega’s,

Continue reading Laudatio Tino Sehgal in het Stedelijk, Aica-oorkonde

New Realities in het Rijks: een eigen, gekuiste werkelijkheid

Het Rijksmuseum pretendeert met de tentoonstelling ‘alle facetten van de 19e-eeuwse fotografie’ te tonen. Dat is een onmogelijk als je uitgaat van een collectie die voor een heel ander doel is aangelegd.

Voor De Witte Raaf schreef ik een bespreking van de kuise tentoonstelling New Realities in het Rijksmuseum, die is hier terug te lezen.

(en, ps: het geboortejaar van Charles Marville is natuurlijk 1813, niet 1816 zoals de tentoonstelling en de catalogus beweren)

Volg de rode mantel: Emanuel de Witte

De kerkinterieurs van Emanuel de Witte (1616/17-1691/92) zijn geliefd en bekend, toch was er nog nooit een tentoonstelling over zijn werk. In zijn geboortestad Alkmaar is nu te zien dat hij meer schilderde dan kerken alleen.

De man met de rode mantel is de gids. Dat moet wel. Op veel schilderijen van Emanuel de Witte duikt hij op, de man met hoge hoed, slobberlaarzen en zijn donkerblonde krullen staat prominent op de voorgrond, met de roodoplichtende rug naar ons toe. Zijn arm wijst in de richting van de ruimte voor hem: kijk, dáár.
Soms heeft hij een andere mantel aan, een lichtblauwe, bijvoorbeeld in de Portugese Synagoge in Amsterdam, en even verderop, in de Nieuwe Kerk bij het grafmonument voor Michiel de Ruyter. Hij staat er te praten met een dame, het lijkt of zij degene is die hij rondleidt. Zij kan zijn gezicht zien, wij niet, nooit. Continue reading Volg de rode mantel: Emanuel de Witte

Op de foto’s van Kertész telt alles mee

De foto’s van André Kertész (1894-1985) behoren tot de grote klassiekers van de fotogeschiedenis. In Amsterdam is nu een grote selectie van zijn werk te zien.

André Kertész, Lost Cloud, 1937, Gelatin silver print. Detroit Institute of Arts.

Kan een wolk tegen een gebouw botsen? Op de foto van André Kertesz lijkt het bijna te gebeuren. New-York-liefhebbers herkennen het gebouw als het Rockefeller-Center, en zouden het misschien liever als wolkenkrabber omschrijven. Maar dat is precies het tegenovergestelde van wat het doet. Het gebouw krabt niet aan de wolk, er komt ook geen botsing. De steenmassa wijkt uit, maakt ruimte voor het ronddobberende plukje wit.
De foto van de wolk is samen met zo’n 200 andere foto’s van Kertész uit alle periodes van zijn bijna zeventig jaar durende carrière de komende maanden te zien in Amsterdam. De fotograaf maakte de foto van de wolk in 1937, kort nadat hij in New York was aangekomen. Later zou hij de foto omschrijven als een zelfportret, waarin hij, de fotograaf, als vluchtig wolkje opdook, verdwaald en ontheemd in die grote metropool met die strakke verticale lijnen. Continue reading Op de foto’s van Kertész telt alles mee

Internationaal geluk in het rijtjeshuis

Negin Zendegani fotografeerde gezinnen waarvan één van de ouders niet uit Nederland komt. De ideale familiefoto’s zijn de komende maand in Arnhem te zien

Foto: Negin Zendegani

Even voorstellen: vrouw, man, kinderen. Het gezin. Ze lijken op elkaar, die grote en kleine mensen op de foto. Beter gezegd: de kinderen lijken op hun moeder en vader, op allebei een beetje. Tussen de ouders is geen gelijkenis, juist niet, stel je voor. Er is wél een band: we zijn in hun huiskamer, met het door hen gekozen kleedje op de grond, hun kamerplant, hun zilveren boeddha op tafel. Hun kleding, smetteloos in de vouw, past bij de gordijnen. Continue reading Internationaal geluk in het rijtjeshuis

IJsselbiennale: heen en weer

Voor de IJsselbiënnale maakten kunstenaars 26 kunstwerken die van Doesburg tot Zwolle langs en op de IJssel te zien zijn. Een inventarisatie in vogelvlucht. (verschenen in Trouw, 12 augustus 2017)

Zoef. Even een ander geluid, ander licht en de oversteek is alweer voorbij. De kruising van een snelweg met een rivier beleef je meestal in een flits. Nu staan we ónder die snelwegbrug, in dit geval van de A1 bij Deventer, op een smal dijkje langs de westoever van de IJssel, de Bolwerksweg. Ingenieurs, wegen- en bruggenbouwers noemen hun bruggen en bouwwerken kunstwerken. Continue reading IJsselbiennale: heen en weer

Documenta 14 Kassel: veel kritiek, toch gaan zien

(Gepubliceerd in Trouw, 12 juli 2017)

De Documenta in Kassel kreeg al veel kritiek. ‘Te politiek’, ‘te veel conservatoren, te weinig kunst’. Deze editie van de vijfjaarlijkse tentoonstelling van hedendaagse kunst is inderdaad geen licht verteerbare kost. En toch: ga er vooral heen. Een bespreking in zeven punten.

1. Origineel is dit kunstwerk niet
De meeste documenta’s hebben een duidelijke, uitgesproken standpunt, deze editie, zo lijkt het, niet. De organisatie noemt het motto, ‘Leren van Athene’, ook na bijna honderd dagen nog steeds een ‘werktitel’, de namen van de 160 deelnemende kunstenaars zijn niet op een officieel moment bekendgemaakt (maar waren wel te ontdekken in de vele publicaties vooraf), en in plaats van alleen in Kassel begon de manifestatie al in april in Athene. (zie hier mijn bespreking van dat eerste deel) Continue reading Documenta 14 Kassel: veel kritiek, toch gaan zien

Vrouwen met power

(verschenen in Trouw, 16 juni 2017)

Lucas Cranach de Oudere (1472 – 1553) wordt ook wel de Andy Warhol van de zestiende eeuw genoemd. Een grote tentoonstelling in Düsseldorf laat dat de Renaissancekunstenaar die titel meer dan wie ook heeft verdiend.

Venus en Amor, Cranach de Oudere, 1509, coll. Hermitage, Sint Petersburg

Venus’ tepels priemen nog net niet door het vernis van het schilderij. De liefdesgodin op het paneel van Lucas Cranach is niet zomaar naakt, de kunstenaar haalt alles uit de kast om de toeschouwer te doen blozen. De sluier over Venus’ schaamstreek benadrukt meer dan hij zou kunnen verhullen, zo transparant en plastisch is het doek over het lichaam gedrapeerd. Venus probeert de kleine Cupido bij haar benen nog in bedwang te houden met haar hand, maar het jongetje spant zijn boog al en kijkt zijn doelwit, de toeschouwer, bezwerend aan. ‘Bedwing je liefdesdriften met alle kracht, zodat Venus je bedwelmde hart niet in bezit krijgt’, waarschuwt de Latijnse tekst achter Venus’ hoofd vergeefs: de tekst legt het af tegen het beeld.
De uitdagende Venus met Cupido uit 1509 hangt meestal in de Hermitage in Sint Petersburg. Nu is ze nog tot eind juli te zien in Düsseldorf, samen met nog zo’n tweehonderd schilderijen en prenten van Cranach de Oudere, een van de belangrijkste Duitse Renaissancekunstenaars. De Andy Warhol van de zestiende eeuw wordt Cranach wel genoemd, zo goed zag hij in hoe portretten en afbeeldingen konden bijdragen aan bekendheid van ideeën of personen. Handelsmerk: een gekroonde slang als signatuur, en in de schilderijen opvallend vaak lijnen die zo uit een viltstift lijken te zijn gekomen. Continue reading Vrouwen met power