Images à charge – belastende beelden

Bertillonnage van Alphonse Bertillon, 1893, Préfecture de Police, Parijs

Bertillonage van Alphonse Bertillon, 1893, Préfecture de Police, Parijs

Met fotografie en film zijn de afgelopen eeuw talloze misdaden opgespoord. Het Nederlands Fotomuseum toont de bewijslast en achtergronden bij elf van die zaken.

(Eerder verschenen in Trouw, 26 mei 2016)

In de Amerikaanse politieserie Crime Scene Investigation, CSI voor de kenners, gaat het vaak om stof. Schuldig stof. De technische onderzoekers van de plaats delict kruipen met behulp van de nieuwste camera’s en molecuulanalyses tot in de vezels van een door een schijnbaar smetteloze moordenaar onbewust achtergelaten pluisje. Met die details, onzichtbaar voor het menselijk oog, wordt de dader aangewezen en schuldig bevonden. Continue reading

Van witte kubus naar bonte kermis

Egon Schiele's 'Edith' in het Gemeentemuseum Den Haag, 2016. Foto: JdW

Egon Schiele’s ‘Edith’ in het Gemeentemuseum Den Haag, 2016. Foto: JdW

Kunstmusea trekken steeds vaker hulpmiddelen uit de kast om de kunst aantrekkelijk te maken. Welke gedachten zitten daarachter, en waar ligt de grens?

(eerder gepubliceerd in Trouw, 24 mei 2016)

Damien Hirst had één kunstwerk uitgeleend, en om dat te zien stonden mensen in 2008 heel lang in de rij in het Rijksmuseum. Het ging om ‘For the love of God’, een schedel met negenduizend diamanten en een waarde van 64 miljoen euro. Het spektakel was niet alleen het kostbare kunstwerk zelf: het stond opgesteld in een glazen vitrine, in een duistere zaal, met twee bewakingsmedewerkers er continu naast. Er mochten maar vijftien bezoekers per keer naar binnen – en dat verhoogde de aantrekkingskracht. Continue reading

Nadar en zijn Géant

Nadar le Grand. Uit het Journal Amusant van 28 december 1861

Nadar le Grand. Uit het Journal Amusant van 28 december 1861

Fotograaf, journalist en uitvinder Nadar zou in 1865 met zijn reusachtige luchtballon vanaf Amsterdam opstijgen. Het liep uit op een teleurstelling.

(eerder verschenen in Trouw, 10 mei 2016)

Zo’n vijftigduizend mensen hadden zich op maandagmorgen 11 september 1865 verzameld bij het Amsterdamse Paleis voor Volksvlijt. Ze verwachtten een spektakel: de beroemde fotograaf-uitvinder Nadar, pseudoniem van Gaspard-Félix Tournachon, zou er die middag opstijgen met zijn reusachtige luchtballon ‘Le Géant’, de reus. De Nieuwe Rotterdamsche Krant had een jaar eerder bericht over hoe het gevaarte in Brussel te zien was geweest. Dat er een garnizoen van ‘vijfhonderd soldaten’ nodig was geweest om de ballon van 10 tot 4 uur ‘s middags vast te houden terwijl hij langzaam met gas werd gevuld. Die ballon vertrok pas om half zeven ‘s avonds, met aan boord een aantal betalende gasten en zo’n vijftig exemplaren van een gedichtenbundel van Victor Hugo met anti-keizerlijke lading ‘om over Frankrijk uit te strooien’. Continue reading

Une femme – foto’s van Jeroen Robert Kramer

Verschenen in Trouw, 28 april 2016

Verschenen in Trouw, 28 april 2016

Monsieur Khiar wil niet op de foto. En bestaat misschien niet. Fotograaf Jeroen Robert Kramer maakte een poëtische vertelling in woord en beeld waarbij de werkelijkheid even niet zo belangrijk is.

‘Telkens als we langs een reclame komen waarop een vrouw staat, zoals die reclames voor haarproducten, vraagt mijnheer Khiar doodserieus: ‘Wie is die vrouw?’ Dat is zijn gevoel voor humor.’ Dit is de eerste zin van een tentoonstelling die nu te zien is in fotomuseum Huis Marseille. De tentoonstelling heet ‘Une femme’, en is gemaakt door Jeroen Robert Kramer (1967), een Nederlandse fotograaf die sinds 2000 in het Midden Oosten fotografeert voor internationale kranten en tijdschriften. Oorlogsreportages maakte hij veel, maar hij zocht naar nieuwe, meer poëtische beelden. Hij woont nu in Beiroet. En zoals u misschien al heeft begrepen is dit geen gewone expositie – tentoonstellingen beginnen doorgaans niet met zinnen. Continue reading

Gainsborough schilderde mensen van vlees en bloed

Verschenen in Trouw, 2 april 2016

Verschenen in Trouw, 2 april 2016

Hij was een van de grotere Engelse schilders, maar tot nu toe was hij niet of nauwelijks te zien in Nederland. In Enschede straalt Thomas Gainsborough voor het eerst.

Thomas Gainsboroughs beroemdste schilderij is ‘Blue Boy’, en dat is vooral bekend geworden als voorbeeld voor een personage van Quentin Tarentino. De Amerikaanse regisseur nam het portret van een jongen in glimmend blauw kostuum als model voor de kleding van de slaaf Django uit de film Django Unchained uit 2012. Gainsborough had de jongen óók al naar een voorbeeld geschilderd, namelijk dat van de 17e-eeuwse Vlaamse schilder Antoon van Dyck. Continue reading

Hoogtepunten van de Amsterdam Art Fair

Screen Shot 2016-05-30 at 3.39.40 PMVoor het nieuwe kunstplatform See All This vatte ik het aanbod van de tweede editie van de Amsterdam Art Fair samen in 12 hoogtepunten, te lezen op het blog.

Voor het nieuwe, tweede nummer van het papieren tijdschrift van See All This interviewde ik oa. Rob Scholte over de belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis, en besteedde ik aandacht aan opkomend kunstenaar Taocheng Wang.

 

Ulay en zijn polaroids

Verschenen in Trouw, 29 januari 2016

Verschenen in Trouw, 29 januari 2016

Ulay, kunstenaar en ex-geliefde van Marina Abramovic, was vanaf 1972 vertegenwoordiger voor het fotobedrijf Polaroid. Nu zijn zijn foto’s in Rotterdam te zien.

De kunstenaar had zich al verontschuldigd, bij de opening van de tentoonstelling: hij is zelf nogal aanwezig in de zalen van het museum. Ulay, geboren als Uwe Laysiepen in Solingen in 1943, doelde op het onderwerp van de polaroids die er te zien zijn. Van de eerste kleine experimenten van begin jaren ’70, via het drie meter hoge werk uit 1990 naar de serie ‘zwemfoto’s’ uit 2015 is inderdaad Ulay zelf steeds te zien. Continue reading

Breitners meisjes in het Rijks

Verschenen in Trouw, 1 maart 2016

Verschenen in Trouw, 1 maart 2016

De veertien versies van Breitners ‘kimonomeisje’ zijn voor het eerst bij elkaar te zien in Amsterdam. De tentoonstelling maakt duidelijk dat het Breitner niet alléén om een sensueel plaatje te doen was.

Soms draagt ze een rode kimono, soms een witte of een donkere met goudbrokaat. Voor de spiegel doet ze wat meisjes voor de spiegel kunnen doen: haar oorbellen in, of uit – links, rechts – heur haar. Ook ligt ze, hangt ze, peinst ze op de bank. Wat zou er in haar omgaan? En wat ging er in de schilder om, om haar zo te schilderen?
Daarover kan iedereen die dat wil de komende maanden meedenken: alle veertien ‘kimonomeisjes’ van George Hendrik Breitner (1857-1923) zijn voor het eerst bij elkaar in het Amsterdamse Rijksmuseum. Continue reading

Lartigue en de kleuren van de verloren tijd

TRW-20160126 Lartigue in Foam 2

Verschenen in Trouw, 26 januari 2016

Jacques Henri Lartigue (1896-1986) is vooral bekend van zijn Parijse zwartwitte snapshots van rond 1900. In Amsterdam is nu een tentoonstelling met zijn kleurenfoto’s.

In 1901 kreeg Henri Lartigue van zijn ouders zijn eerste fotocamera. Hij was vijf. Zo kon hij de luxe villa’s, wandelingen in het Bois de Boulogne en experimenten met snelle sportauto’s om hem heen opnemen – iets dat hij al vanaf zijn vroegste herinnering wilde. Henri zou zijn foto’s zijn leven lang in albums bewaren, voorzien van commentaar. Daarnaast werd hij schrijver en schilder. Alles om, zoals hij zelf zei, de vervliegende schoonheid uit het leven te behouden. Continue reading

Hoe het schilderij een titel kreeg

Screen Shot 2016-02-09 at 5.03.22 PMKunstwerken hebben lang niet altijd titels gekregen van de kunstenaars. Toch zijn de schilderijen en beelden vaak zo verweven met hun naam, dat het lastig is ze uit elkaar te trekken.

In 1953 maakte Robert Rauschenberg een opmerkelijk kunstwerk: een wit papier waarop iets weggegumd was, en hij noemde zijn werk ‘Erased the Kooning drawing’. Rauschenberg had een tekening van Willem de Kooning gekocht, en die uitgegumd. Zonder de titel had niemand begrepen wat het was, en het waarschijnlijk ook niet zo aandachtig bekeken. Continue reading