Seurat: tot in de puntjes

Verschenen in Trouw, 27 mei 2014
Verschenen in Trouw, 27 mei 2014

Georges Seurat (1859-1891) is de oervader en meester van het pointillisme. Het Kröller-Müllermuseum heeft voor het eerst in Nederland een overzichtstentoonstelling.

Als je een rood vlak naast een groen vlak zet, ervaren onze ogen de kleuren krachtiger en gloeiender dan wanneer ze los van elkaar staan. Hetzelfde geldt voor geel en paars, en oranje en blauw: complementaire kleuren versterken onze kleurervaring. Dat was in een notendop de kleurenleer zoals scheikundige Michel-Eugène Chevreul die aan het begin van de negentiende eeuw opschreef, en die Georges Seurat als tiener en tekenstudent las. De kunstenaar paste de theorie als eerste bewust toe in zijn schilderijen: in een waas van minieme felgekleurde stippels op het doek. Continue reading Seurat: tot in de puntjes

Margaret Bourke-White: de eerste vrouw

Verschenen in Trouw, 15 mei 2014
Verschenen in Trouw, 15 mei 2014

De Amerikaanse fotojournaliste Margaret Bourke White (1904-1971) was een pionier in haar vak. Een tentoonstelling in Den Haag geeft een prachtig overzicht van haar vroege werk.

De bewoners van Weimar hadden het ‘nicht gewusst’. Niet geweten dat er in het op nog geen vijf kilometer afstand gelegen concentratiekamp Buchenwald meer dan vijftigduizend mensen waren omgebracht, en niets gedaan. Op 16 april 1945 werden duizend inwoners van Weimar daarom gedwongen het kamp te bezoeken dat een paar dagen ervoor was ontdekt door de Amerikaanse troepen. Margaret Bourke-White, de Amerikaanse fotojournaliste die werkte voor tijdschriften als Life en Fortune, was erbij, zag de afschuw en schaamte op de gezichten van de weldoorvoede burgers bij de opgestapelde, uitgemergelde lichamen, en drukte af. Continue reading Margaret Bourke-White: de eerste vrouw

Fenton in de Krim

TRW-20140312 Fenton in de Krim1
Gepubliceerd in Trouw, 12 maart 2014

De beelden van het internet-televisiekanaal ‘Espresso tv’ waren direct, een paar weken geleden, en hoewel het niet ondertiteld werd, was de boodschap glashelder: het Maidanplein in Kiev stond in brand, en het was menens. Tegelijkertijd liet de Russische televisie vijf keer dezelfde vrouw laten optreden als ‘pro-Russische Oekraïense’ in verschillende kostuums, zo bleek uit een collage die op Twitter circuleerde. Na de verbazing over de rol van digitale, sociale media tijdens de Arabische lente is die snelle aanvoer van beelden uit verre conflictgebieden al bijna vanzelfsprekend geworden.
Heel anders ging het in 1855. Zijn huifkar beladen met vijf fotocamera’s en chemicaliën op de vloer gezekerd, daarnaast dozen met ingemaakt vlees, wijn en biscuitjes, een veldbed en een stoof, en 700 glasplaten in extra kisten, trok de Britse fotograaf Roger Fenton (1819-1869) in februari van dat jaar naar de Krim. Een ‘mobiele donkere kamer’ noemde hij zijn kar, voor de duidelijkheid schreef hij het er met zwarte letters op: ‘photographic van’. Hoewel hij uiteindelijk geen enkel gevecht of gewonde soldaat zou vastleggen, staat Fenton nu bekend als de allereerste oorlogsfotograaf. Continue reading Fenton in de Krim

Gevoelige Géricault in Gent

TRW-20140220 Gericault in Gent 1
Gepubliceerd in Trouw, 20 februari 2014

Théodore Géricault (1791-1824) vereeuwigde de paria’s van zijn tijd. Een tentoonstelling in Gent kruipt diep onder de huid van de jonggestorven schilder.

Stel dat je even náást de kunstenaar kon staan. Kon zien wat hij zag, welke voorbeelden hij gebruikte, hem zijn kleuren zien kiezen, liefst in zijn hóófd kruipen, en vervolgens zijn beroemdste schilderij zien maken. Het is het doel van veel tentoonstellingen: de Groote Kunstenaar – doorgaans een man – tot leven brengen. Dat lukt niet altijd: lang niet alle kunst leent zich daarvoor.

Continue reading Gevoelige Géricault in Gent

Zwartjes als voyeur

Verschenen in Trouw, 14 december 2013
Verschenen in Trouw, 14 december 2013

Frans Zwartjes (Alkmaar, 1927) geen ‘fotograaf’ in de klassieke betekenis. Je zou hem het beste kunnen omschrijven als ‘allround beeldend kunstenaar’. Hij is vooral bekend als experimenteel filmmaker, maar schildert, musiceert, beeldhouwt en fotografeert ook. Daarnaast was en is hij docent aan verschillende kunstacademies. Bekende fotografen als Paul de Nooijer, Paul Kooiker en Hester Scheurwater waren ooit zijn leerlingen en zijn duidelijk door hem beïnvloed. Continue reading Zwartjes als voyeur

Malevich, meester van het zwarte vierkant

Gepubliceerd in Trouw, 23 oktober 2013
Gepubliceerd in Trouw, 23 oktober 2013

Het stond al jaren op het programma van het Amsterdamse Stedelijk Museum – de tentoonstelling was een idee van voormalig directeur Gijs van Tuyl. Maar dat de Malevichtentoonstelling de eerste echte uitschieter zou zijn voor het Amsterdamse Stedelijk Museum komt toch nog onverwacht.

Continue reading Malevich, meester van het zwarte vierkant